Bereid zijn is alles

De kunstenaar

Gelovige kunstenaars leggen aan de Hemelpoort verantwoording af over hun zondige leven, maar Armando was kennelijk een heiden, want hij mocht een jaar na zijn dood in Het Uur van de Wolf (‘Het Voorval’, uitzending 9 mei 2019) komen vertellen, wat er nu eigenlijk waar was van zijn verhalen. Vooral dat ene verhaal over een voorval, dat speelde in de Tweede Wereldoorlog:
Een jongen wordt na spertijd in het bos aangetroffen en achternagezeten door een Duitse Soldaat. Hij doet of hij struikelt, en als de Duister hem overeind trekt, draait hij zich om en steekt de Duitser dood met een dolk. Een andere jongen sloeg het van afstand gade. Samen smeren ze hem.

De kunstenaar was net als ik bij zijn geboorte Herman genoemd, maar die naam had hij afgezworen en ingeruild voor de Italiaanse variant Armando. Hij verzamelde steek- en vuurwapens, liet een gevaarlijke snor staan en verklaarde dat hij de bokssport hoger achtte dan de kunst. Door in vraaggesprekken te verklaren dat zijn verhalen autobiografisch waren, droeg Het Voorval bij aan zijn imago. Maar aan het eind van zijn dagen moest hij, gezeten in een rolstoel, met zijn water voor de dokter verschijnen.
Bent u gelukkig, als u iets af heeft?, wilde de Stem eerst weten.
‘Dat weet ik niet. Als het klaar is, is het klaar. Ik heb sowieso niet zoveel gevoel.’
De Stem wilde weten hoe dat kwam.
‘Aanleg, denk ik.’
Volgens critici, hield de Stem hem voor, verwerkte hij in zijn werk de oorlog.
‘Dan weten zij meer dan ik.’ Hij sprak zo onduidelijk dat hij het nog eens moest zeggen, zonder dat de eerste keer eruit werd geknipt. Hard licht. Dit was een verhoor.
Toen vroeg de stem of Het Voorval werkelijk was voorgevallen.
‘Dat zal wel, anders had ik het niet opgeschreven.’
Tenslotte vroeg hij, of de kunstenaar die jongen was. Daar gaf hij niet een direct antwoord op. Hij werd niet kwaad, hij gaf de Stem niet een ram voor zijn harses. De kunstenaar was inmiddels oud en weerloos. De ontwijking, waarin hij volhardde, nam immense proporties aan. De vrijheid van een creatief mens bestond niet meer, alleen zijn mogelijke schaamte voor een leugen, of zijn mogelijke schaamte voor een moord. Wat was aan het eind van zijn leven erger?

De amateur

Onlangs vroeg een kennis op een feest diagonaal door de woonkamer, of ik Brenda nog wel eens zag. Andere gasten keken verbaasd en nieuwsgierig op. Ik begreep dat het ging over mijn verhaal Afspraak met Brenda. Misschien was het omdat mijn vrouw meeluisterde, maar ik zei onmiddellijk:
‘Dat verhaal was verzonnen, hoor.’
Nog voor ik oud en weerloos was, nog voor ik op de pijnbank lag, nog voor het laatste onverbiddelijke verhoor was ik doorgeslagen. Toen ik in die documentaire Armando stug zag zwijgen en ontwijken, realiseerde ik mij, dat ik maar een amateur ben. Niet vanwege de volgorde van mijn woorden. Maar omdat ik liever een aardige jongen ben, dat een meedogenloze kunstenaar, die bereid is in de hel te branden.

Mijn favoriete personage, mijn vrouw, heeft niet alle woorden die ik haar in de mond leg daadwerkelijk uitgesproken. Er is een verschil tussen de persoon en het personage, maar als het verhaal klaar is laat ik het haar meestal wel even lezen. Voor haar goedkeuring, maar ook omdat die woorden door ze te lezen toch nog een beetje van haar worden.
Ben ik daardoor een bedrieger? Ik dacht het niet. Juist het veranderen van de gebeurtenis, juist het geven van betekenis aan een scene, geeft mij plezier om van het scheppen en onderscheidt mij van de kille reporter. Al sluit ik niet uit, dat mijn verhalen zich op termijn gaan vermengen met mijn herinneringen, waardoor ik mijzelf bedrieg met een betere versie van de werkelijkheid. Je moet niet alles geloven, wat hij zegt, zullen de mensen dan misschien wel fluisteren.
Bereid zijn is alles, zei Halina Reijn in College Tour (4 september 2015) vrij vertaald naar Shakespeare. Toen vond ik dat mooi gezegd, nu dringt het pas echt tot me door. Kippenvel.

Bekijk ook...

Koos van de Sloot 1979

Kroniek van een vriendschap # 1

Mijn vriend Koos van der Sloot is niet meer, maar het eeuwig leven gaat door; in zijn nalaten-schap, in de herinneringen en verhalen, totdat ook wij – de vlamdragers – herinnering zijn ge-worden. Ik barst van de verhalen en wil er graag een aantal met jullie delen. Het begin van onze vriendschap, ruim 38 jaar geleden, was zowel markant en karakteristiek …

Under construction (Fuck your morals) van Anne Wenzel ©2016
Landgoed Anningahof bij Zwolle

Wilt u nog iets gebruiken?

Op de laatste warme dag van het jaar bezochten wij de beeldentuin van Anningahof bij Zwolle. Toen wij rond waren, streken Kees en ik neer op een bankje, in afwachting van de vrouwen, want zonder vrouwen geen leven. Ik had dorst en hij had zin in bier, dus een gezamenlijke oplossing lag voor de hand.

Het Haringgenootschap

Op het programma stond een fikse wandeling, om de overdaad van de feestdagen te vertreden, althans van mijn kant. Mijn vriend de Psycholoog doet niet aan feestdagen en gezelligheid, maar loopt iedere dag tien kilometer tegen de verblabbering van zijn fysiek. Hij liep voor, want hij was bekend in de havenstad. Op onze route passeerden wij een viswinkel met de illustere naam Het Haringgenootschap.